Mark E. Warren

University of British Columbia

            Megjithatë, ka një konsensus të gjerë se korrupsioni politik nuk është i mirë për demokracinë, dhe as një acarues i parëndësishëm: ai gërryen kuptimin dhe mekanizmat e vetë demokracisë (Della Porta dhe Vannucci 1999; deLeon 1993; Johnston 2005; Rose-Ackerman 1999; Rothstein 2005; Thompson 1995; Elster 1989, 263-72; Warren 2004; 2006). Korrupsioni këput lidhjen midis vendim-marrjes kolektive dhe pushtetit të njerëzve për të ndikuar vendimet kolektive përmes fjalës, votimit, dhe veprimeve të tjera që karakterizojnë demokracinë. Korrupsioni zvogëlon fushën efektive të veprimtarisë publike e rrjedhimisht shtrirjen e demokracisë, duke i shndërruar agjensitë publike të veprimit kolektiv në mjete për përfitim privat. Korrupsioni shkakton ineficencë në shpërndarjen e shërbimeve publike, jo vetëm në trajtën e një takse mbi shpenzimet publike, por duke e zhvendosur veprimtarinë publike drejt atyre sektorëve ku mund të përfitojnë ata që janë të përfshirë në transaksione korruptive. Kur zyrtarët publikë vendosin çmime për kryerjen e procedurave rutinë qeveritare, atëherë të drejtat dhe mbrojtja që qytetarët duhet të gëzojnë kthehen në favore që duhet të shlyen në një farë mënyre. Për më tepër, korrupsioni shkatërron kulturën e demokracisë. Kur njerëzit humbasin besimin se vendimet publike bazohen në arsye që bëhen të ditura dhe përligjen publikisht, ata shpesh bëhen dyshues ndaj ligjëratave dhe shqyrtimeve publike. Mashtrimi në ligjërimin publik bëhet i pritshëm, dhe kjo pritshmëri njollos të gjithë zyrtarët publikë, të korruptuar ose jo. Gjithashtu, kur njerëzit nuk kanë besim tek qeveria, ata vënë në dyshim aftësitë e tyre për të vepruar në funksion të të mirave dhe qëllimeve publike, dhe parapëlqejnë të veprojnë në fushat e ngushta të interesit vetjak ku mund të kenë kontroll. Në këtë mënyrë korrupsioni zvogëlon horizontin e veprimit kolektiv e kështu tkurr fushën e demokracisë.

Korrupsioni si shpërdorim i detyrës publike për përfitime private

Pavarësisht se këto dëme që i shkaktohen demokracisë tashmë janë pranuar gjerësisht, ne nuk kemi një konceptim të korrupsionit politik që t’i përfshijë ata. Konceptimi që kemi për korrupsionin politik – shpërdorimi i detyrës publike për përfitime private – është i ngushtë për demokracitë aktuale. Ky konceptim i korrupsionit lidhur me detyrën pa dyshim nuk është i pavend: ai i ka dhënë formë pajtimit të gjerë mbi llojet kryesore të korrupsionit politik. Fokusi i tij tek normat dhe detyrat e nëpunësit publik është mjaft i rëndësishëm pasi përcakton standardet për të cilat nëpunësit publikë duhet të përgjigjen. Ky konceptim na ka ndihmuar të mendojmë me kujdes dhe në mënyrë produktive se si duhet të ndërtojmë insitucionet me qëllim që nëpunësit publikë të kenë shtysa për të respektuar normat që përcakton detyra e tyre.

            Megjithatë, konceptimi lidhur me detyrën nuk është në gjendje të identifikojë dhe qartësojë intuitat e përbashkëta për korruptimin e institucioneve dhe praktikave demokratike. Arsyeja është se ky koncept nuk është aq politik sa duhet. Duke mos qenë aq politik sa duhet, atij i mungon ndjeshmëria ndaj llojeve të korrupsionit që prekin demokracitë – lloji më politik ndër gjithë regjimet. Prandaj do të argumentoj se na duhet një konceptim që e përcakton korrupsionin si një masë dëmesh të caktuara ndaj proceseve dhe institucioneve demokratike. Këtë konceptim po e quaj korrupsioni politik si përjashtim mashtrues.

            Konceptimi i dhënë për korrupsionin politik deri tani – shpërdorim i detyrës publike për përfitime private – ka dy tipare të rëndësishme por kufizuese. Së pari, koncepti është thelbësisht administrativ – “politik” nënkupton “shtetëror” dhe ”shtetëror” nënkupton strukturat administrative. Kjo lente konceptuale reflekton origjinën e konceptit në projektet shtet-ndërtuese - veçanërisht profesionalizimin dhe racionalizimin e burokracive në shërbime civile (Friedrich 1989). Koncepti i jep shumë rëndësi përcaktimit të qartë të detyrave, pasi kjo siguron normat e përgjegjshmërisë. Së dyti, koncepti ngrihet mbi pikëpamjen se institucionet mund të jenë më të mirë se njerëzit që i drejtojnë. Medisoni, i pari që mbrojti këtë ide, ishte i mendimit se interesat e nëpunësve civilë mund të vendoseshin në një linjë me të mirën publike duke ndërtuar institucione që ndajnë funksionet vendim-marrëse, pra duke i pajisur nëpunësit me shtysa dhe kapacitete për të eliminuar konspiracionin kundër interesave publike. Formula elegante e Robert Klitgardit (1988), Korrupsioni = Monopol + Liri veprimi – Përgjegjshmëri, i përmbledh në mënyrë perfekte këto dy këndvështrime, duke lidhur përgjegjshmërinë ndaj detyrës me ndarjen e pushteteve.

            Si pasojë e këtyre këndvështrimeve koncepti i pranuar i korrupsionit ka patur një rëndësi të madhe praktike në skicimin e institucioneve. Megjithatë, njëkohësisht, ai pasqyron tej mase edhe problemet e ndërtuesve të institucioneve të administratës. Ne ende jemi ndërtues të institucioneve administrative – tani ndoshta më shumë se kurrë. Por tani shumë prej nesh janë edhe demokratë – dhe këtu konceptimi i korrupsionit lidhur me detyrën nuk është i mjaftueshëm, së paku për katër arsye.

            Së pari, koncepti i korrupsionit lidhur me detyrën nuk është në gjendje të kapë proceset normë-formuese, të cilat janë në zemër të politikës demokratike. Është e veçanta e demokracisë – veçanërisht e aspektit të saj deliberativ – që konflikti politik të zgjidhet përmes normave të hapjes, bërjes publike dhe përfshirjes, të cilat i bëjnë të ditur publikut qëllimet që ndiqen nga zyrat publike. Lentja e detyrës fokusohet tek rezultatet institucionale të proceseve demokratike – pra tek strukturat administrative që kanë qëllime publike. Por ne nuk kemi një ide të saktë se ç’ndodh kur proceset përmes të cilave krijohen qëllimet publike korruptohen, pavarësisht se intuita na thotë se një pjesë e mirë e korrupsionit në demokraci mund të gjendet pikërisht këtu.

            Së dyti, dhe e lidhur ngushtë me të parën, orientimi administrativ i konceptit në fjalë ofron pak udhëzime për detyrat e postit politik. Ne mbetemi të paqartë për detyrat e përfaqësuesve të zgjedhur në mënyrë demokratike (Thompson 1995; Warren 2006). Nëpunësit e administratës e përmbushin detyrën e tyre duke mbajtur besimin e qytetarëve dhe duke vepruar në mënyrë të paanshme në bazë të interesit publik, idealisht pa u ndikuar nga presionet politike. Gjithsesi, roli i përfaqësuesit demokratik është të përcaktojë interesin publik duke iu përgjigjur presioneve politike. Anshmëria, na kujtojnë ligjbërësit, është pjesë e punës së tyre; ndaj pse duhet parë si korrupsion nëse ata u sigurojnë akses elektoratit dhe mbështetësve të tyre? Na nevojitet një koncept i korrupsionit politik që i përgjigjet llojeve të detyrave publike, të cilat kanë nevojë për kreativitet politik dhe përgjegjshmëri ndaj qytetarëve – pasi këto detyra qëndrojnë në zemër të institucioneve demokratike.

            Së treti, një pikë e fortë e konceptimit të pranuar përgjithësisht është se ai bazohet mbi rregullat. Duke qenë se ai përqëndrohet në detyra publike të përcaktuara, lejon një zbatim të njëjtë të normave dhe standarteve ndaj sjelljes së individëve. Por kjo është gjithashtu dhe pika e tij e dobët. Rregullat mund të mbulojnë aktivitetin administrativ deri në një masë të caktuar, veçanërisht kur detyrat e nëpunësve kërkojnë kreativitet, siç kërkojnë shumë nga postet burokratike dhe të gjitha ato politike. Qasjet për kontrollin e korrupsionit që bazohen tek rregullat priren drejt ngurtësisë dhe – kur kombinohen me mbikëqyrjen – priren të zhvlerësojnë integritetin dhe profesionalizmin. Për më tepër, këto qasje rrezikojnë të shkatërrojnë demokracinë duke kufizuar kapacitetin e qeverisë për të vepruar si agjente e përgjegjshme, efiçente dhe kreative e qytetarëve (Anechiario dhe Jacobs 1996).

            Së katërti, konceptimit të pranuar për korrupsionin i mungon një lloj i veçantë integriteti që është thelbëor për përfaqësimin demokratik. Sipas konceptimit lidhur me detyrën, kemi integritet kur sjellja e nëpunësit reflekton normat e detyrës së tij. Ndërkohë që një qasje e tillë është plotësisht e kuptimtë në fushën burokratike, është më pak e kuptimtë në fushat më politike, ku pritshmëritë për përfaqësimin janë më pak të përcaktuara dhe më pak të qarta. Megjithatë, është e qartë se integriteti i përfaqësimit demokratik vendoset kryesisht përmes premtimeve: një përfaqësues ka integritet kur vendimet dhe veprimet e tij reflektojnë ligjëratën arsyetuese të tij. Ligjërimi mashtrues korrupton vlefshmërinë e premtimeve dhe arsyetimit, të cilat janë jetësore për demokracinë. Por ndërsa e përdorim këtë nocion të korrupsionit në bisedat publike, ai nuk është pjesë e konceptimit të pranuar që kemi për korrupsionin.

Korrupsioni Politik si Përjashtim Mashtrues

Thënë shkurt, për shkak të zhvillimeve të shpejta politike gjatë gjysmës së dytë të shekullit të kaluar, na nevojitet një konceptim i korrupsionit politik që e sjell atë më afër problemeve të demokracisë. Unë sugjeroj të fillojmë duke shtruar një pyetje të thjeshtë: Çfarë do të thotë të korruptosh një proces demokratik? Për t’u përgjigjur do të na duhet të identifikojmë të mirën ose normën kryesore, e cila është subjekt i korrupsionit. Teoricienët e demokracisë bien gjerësisht dakort mbi normën që çdo individ që mund të preket nga një vendim kolektiv duhet të ketë mundësi të ndikojë vendimin në përpjestim me aq sa preket nga zbatimi i tij. Ne mund ta rafinojmë këtë normë për institucione, çështje, nivele të ndryshme agregimi, e kështu me rradhë. Gjithsesi, çështja që shtrohet këtu është e thjeshtë: korrupsioni politik sulmon demokracinë duke përjashtuar njerëzit nga vendimet që i prekin. Logjika e vërtetë e korrupsionit ka të bëjë me përjashtimin: të korruptuarit e përdorin kontrollin e tyre mbi burimet për të përfituar në kurriz të atyre që përjashtohen nga vendim-marrja kolektive apo organizimi i veprimeve kolektive.

            Edhe pse çdo formë e korruptimit të demokracisë sjell përjashtim, jo çdo formë përjashtimi është korrupsion.  Një regjim mund të jetë përjashtues, dhe përjashtimet mund të prodhojnë të këqijat më të urryera. Por aty ku një elitë përjashtuese thjesht i përmbahet normave të ndryshme nga ato të publikut më të gjerë, sado e neveritshme të duket, nuk mund të themi se ajo është “e korruptuar.” Kjo elitë nuk është shkëputur nga, nuk ka shkelur apo dhunuar normat publike, sepse kjo do të nënkuptonte që ajo i njeh këto norma. Korrupsioni nuk nënkupton mosmarrëveshje normative, por një rrënim të normave publike nga ata që i shpallin ato. Korrupsioni përmban hipokrizi. Që një elitë (një grup ose një individ) të jetë e korruptuar në kuptimin demokratik duhet të shpallë dhe njëkohësisht të cënojë normën demokratike të përfshirjes. Kështu, tipari dallues në konceptin  përjashtimi i korruptuar është mashtrimi, një karakteristikë që nënkupton jo vetëm mundësinë e ndëshkimit, por edhe mundësinë e një kritike të natyrshme: të korruptuarve mund t’u kërkohet të përgjigjen në bazë të standarteve të tyre. Korrupsioni i demokracisë ka të bëjë me veprimet e ndërmarra larg syve të publikut, si një mjet për të përjashtuar ata që kanë të drejtë të përshihen. Vetë fshehtësia e korrupsionit flet për norma të shkelura.

            Së fundi, nga korrupsioni politik zakonisht përfitojnë ata që përfshihen në të dhe dëmtohen ata që përjashtohen. Ndërkohë që përfitimet e korrupsionit shpesh janë lehtësisht të dallueshme, dëmet që i shkaktohen të mirave të veçanta shpesh janë më të vështira për t’u shquar: mjedisi degradohet pak nga pak, qeveritë janë më pak efiçente, nëpunësit më pak të aftë, ndërtesat më pak të sigurta, mallrat e konsumit pak më të shtrenjta, dhe mundësitë më pak të barabarta. Por dëmet ndaj proceseve demokratike janë më të drejtpërdrejta: është përjashtimi dhe justifikimi mashtrues që korrupton demokracinë, pavarësisht nëse nxirren në pah apo jo dëme specifike. Ata që e vuajnë korrupsionin janë proceset dhe institucionet politike që idealisht do të zbulonin dhe kufizonin dëmet potenciale duke përshirë ata që cënohen në vendimet që i prekin.

            Për ta përmbledhur, korruptimi i demokracisë është cënim i normës së përfshirjes së autorizuar të të gjithë atyre që preken – që do të thotë, (a) korrupsioni përbën përjashtim të pajustifikuar. Gjithashtu, ka edhe dy kushte të tjera të domosdoshme:

b.  Kushti i mashtrimit të normës së përfshirjes: të përjashtuarit kanë të drejtë të përfshihen çka njihet dhe njëkohësisht shkelet nga të korruptuarit.

c.  Kushti i përfitim/dëmit të pasojave të përjashtimit: nga përjashtimi normalisht përfitojnë ata që përfshihen në këtë marrëdhënie dhe dëmtohen të paktën disa nga të përjashtuarit.

Së bashku, (a), (b) dhe (c) përcaktojnë konceptimin e korrupsionit në një linjë me demokracinë: korrupsionin politik si përjashtim mashtrues.

Kuptime të ndryshme të korrupsionit politik sipas fushës

Ndërkohë që këto tipare normative të korrupsionit si përjashtim janë relativisht të thjeshta, zbatimi sistematik i këtij koncepti në demokracitë e sotme është më i ndërlikuar. Sot “demokracitë” nuk mund të reduktohen në një apo disa institucione. Zgjedhjet, për shembull, mund të bashkëjetojnë me marrëdhëniet padron-klient duke krijuar forma të lehta të autoritarizmit. Demokracitë janë ekologji institucionale dhe sociale të ndërlikuara që, si dikur, përfshijnë shtete kushtetuese të ndara në funksione legjislative, administrative dhe gjyqësore; sfera të fuqishme publike të formimit të opinionit nga të cilat vendimet, ligjet dhe veprimet shtetërore marrin legjitimitetin e tyre; shoqëri civile të cilat kultivojnë kapacitetet qytetare dhe krijojnë rrugë alternative për veprim kolektiv; dhe ekonomi tregu, të cilat korrelojnë, por kanë një lidhje jo të qëndrueshme me institucionet demokratike. Secila nga fushat i shërben potencialsht demokracisë, dhe secila ka forma korrupsioni që lidhen me funksionet e veta demokratike. Lista e zakonshme e llojeve të ndryshme të korrupsionit – rryshfeti, favorizimi, nepotizmi, shpërndarja e ndikimit, mashtrimi e kështu me rradhë – mund të përcaktohen si “të korruptuara” sipas llojeve të veçanta të përjashtimeve ku ndikojnë dhe normave që shkelin – pra, dëmeve që i shkaktojnë demokracisë.

            Për të kuptuar se si korrupsioni si përjashtim mashtrues vepron ndaj institucioneve të ndryshme na duhet të pyesim: cila është forma e përfshirjes – pra funksioni demokratik - i institucionit që mund të dëmtohet prej korrupsionit? Më pas do të mund të lidhnim korrupsionin me demokracinë përmes mënyrave të veçanta të dëmtimit për çdo institucion. Për shembull, shqyrtoni standardin e ndarjes së pushtetit në shtetet kushtetuese në ekzekutiv, gjyqësor dhe legjislativ. Le të supozojmë, për hir të thjeshtëzimit, se këto institucione kryejnë detyrat e tyre ideale: për shembull, legjislatura bën ligjet, ekzekutivi i zbaton ligjet dhe institucionet gjyqësore gjykojnë. Ç’do të thotë të korruptosh secilin funksion?

            Konceptimi i korrupsionit lidhur me detyrën do të ishte shumë i përshtatshëm për strukturat ekzekutive. Sipas pikëpamjes së demokracisë, pjesa ekzekutive e shtetit nuk është e vetmja zonë e veprimit kolektiv, por shpesh është zona kryesore, për shkak të monopolit të shtetit mbi mjetet legjitime të dhunës. Në një demokraci, besimi i popullit tek ekzekutivi është besim se ai mund të veprojë në përgjigje të problemeve të përbashkëta. Kështu, idealisht, forma e përfshirjes në funksionet ekzekutive bazohet në “besimin publik” – një besim që nëpunësit do të respektojnë qëllimet dhe rregullat që janë vendosur në mënyrë legjitime në fushat më politike (Warren 2006).

            Nocioni që korrupsioni cënon “besimin publik” – nocion që është në një linjë me konceptimin lidhur me detyrën – është më i zbatueshëm për detyrat dhe funksionet ekzekutive. Ajo që korruptohet është qeveria si garantuese dhe ekzekutuese e qëllimeve kolektive. Demokracia dëmtohet kur njerëzve u mungon një autoritet kolektiv suprem, të cilit mund t’i besojnë ekzekutimin e vendimeve kolektive. Ka edhe dëme jo të drejtpërdrejta që i shkaktohen demokracisë: korrupsioni sjell jo vetëm inefiçencën dhe mungesën e efektivitetit të qeverisë (Della Porta dhe Vannucci 1999, 256-8; Rose-Ackerman 1999, 9-26), por prodhon edhe një atmosferë arbitrare të karakterizuar nga trajtimi i diferencuar. Në rrethana të tilla, individëve u mungon siguria e domosdoshme për t’u organizuar në shoqata, për të ushtruar presion, për të thënë fjalën e tyre dhe për të shfrytëzuar format e tjera të pjesëmarrjes qytetare, tipike për demokracinë. Një atmosferë e tillë ku edhe veprimet e përditshme të pjesëmarrjes demokratike kërkojnë heroizëm mund të prodhojë apo forcojë pasivitetin dhe mosbesimin e qytetarëve.

            Për sa i përket gjyqësorit, demokracia bazohet në procedurat publike që kanë forcën e ligjit, e bashkërenduar kjo me të drejtat dhe siguritë që u japin mundësi individëve të shfrytëzojnë këto procedura duke votuar, folur, organizuar dhe ushtruar presion. Kështu, norma demokratike e përfshirjes varet nga një sistem gjyqësor që siguron të drejta dhe liri civile të zbatueshme, trajtim të barabartë, mbrojtje të barabartë, të drejtë për këshillim, prokurorë të paanshëm – dhe sigurisht nënkupton që funksionet policore të ekzekutivit i nënshtrohen kontrollit dhe vëzhgimit gjyqësor. Rëndësia që ka ky lloj sistemi gjyqësor për demokracinë nuk është thjesht institucionale, por edhe psikologjike: siguritë e garantuara, të shpërndara në mënyrë të barabartë, janë të domosdoshme për një qytetari të sigurtë dhe aktive.

            Më pak i dukshëm, por me rëndësi të njëjtë është fakti që gjykatat janë mikrokozmose të proceseve politike të fjalës, gjë që i bën ato superiore ndaj formave të tjera të zgjidhjes së konflikteve. Si ruajtës të ligjit, institucionet gjyqësore idealisht punojnë për të siguruar që ai të zbatohet me drejtësi dhe njëlloj për të gjithë. Por duke qenë se çështjet ngrihen kur ka konflikt interesash dhe paqartësi mbi çfarë përbën drejtësi dhe barazi, normat e institucioneve gjyqësore janë procedurale me shumë se sa përmbajtësore. Kështu, objekt i korrupsionit në sistemet gjyqësore nuk janë normat parësore të qëllimeve të vendosura si në rastin e funksioneve ekzekutive, por normat dytësore procedurale të gjykimit. Integriteti i procesit ka nevojë për besimin që në rastin kur e vërteta nuk njihet dhe kërkesat për drejtësi dhe barazi janë të paqarta, arsyetimi dhe mbrojtja janë rruga më e mirë për të arritur rezultate të vërteta, të drejta dhe të barabarta. Kështu subjekte të korrupsionit nuk janë rezultatet (e vërteta, drejtësia dhe barazia) por proceset që na çojnë tek ato – pra, argumentet. Procesi është i korruptuar – dhe përjashtimi i shkaktuar – kur motivet për përfitime dhe jo ato mbrojtjen e argumentit ndikojnë procesin – siç ndodh kur gjyqtarët marrin rryshfete, kur avokatët kanë konflikt interesi, apo kur gjykatësit ndjekin përfitime politike ose ideologjike. Dëmi ndaj demokracisë është se zbatimi i ligjit është më pak i sigurtë, duke përjashtuar qytetarët nga të drejtat ligjore, mbrojtja dhe siguria që gëzojnë. Ka edhe përjashtime më të gjera nga procesi: Kur argumentet nuk e kanë më peshën për të përcaktuar të vërtetën, drejtësinë dhe barazinë, vendimet gjyqësore bëhen ilegjitime, gjë që gërryen jo vetëm kulturën e ligjit, por edhe idenë demokratike që konfliktet zgjidhen më mirë përmes diskutimit të strukturuar me procedura të drejta, të hapura ndaj gjithë atyre që preken.

            Ky tipar i institucioneve gjyqësore – mbështetja e tyre tek argumenti në rast konflikti – përcakton edhe integritetin e legjislaturës demokratike. Fusha legjislative është shumë politike, në kuptimin që shpesh mezi gjen konsensusin për veprimet kolektive. Por, pothuaj njëlloj si gjyqësori, normat e saj të përshirjes janë dytësore – ato të procesit. Qytetarët përfshihen në këtë proces përmes votës së tyre për përfaqësuesit në proceset zgjedhore, si dhe përmes komunikimit dhe diskutimeve të mundësuara nga shoqatat politike, shkrimit të letrave, demostratave dhe formave të tjera të përcjelljes së mendimit dhe interesave të tyre tek përfaqësuesit. Pra, objekt i korrupsionit janë këto lidhje përfaqësimi që ndikojnë përfshirjen demokratike.

            Forma më e zakonshme e korruptimit të përfaqësimit është blerja dhe shitja e votave në zgjedhje dhe shpërndarja e ndikimit në votimet parlamentare. Por këto nuk janë të vetmet objekte të korrupsionit. Legjitimiteti i rezultateve varet nga justifikimi që buron prej procesit të diskutimit. Prandaj dimensioni diskutues i përfaqësimit duhet të jetë shumë më përfshirës sesa votimi: edhe ata që humbin mund të përpiqen të bindin përfaqësuesin e tyre, apo të organizojnë debate në sferën publike përmes të cilave të mund të ndikojnë përfaqësuesin e tyre – nëse jo drejtpërdrejtë përmes bindjes, atëherë në mënyrë të tërthortë duke ndryshuar mendjen e atyre që pritet të votojnë në zgjedhjet e ardhshme.

            Dimensioni më i errët i korrupsionit legjislativ ka të bëjë me përfshirjen në diskutim – i errët pasi ndryshe nga detyra e burokratëve, roli kryesor i përfaqësuesit është të arrijë marrëveshje përballë konfliktit të synimeve. Ndaj çfarëdolloj besimi që elektorati mund t’u japë përfaqësuesve nuk mund të bazohet tek rezultatet: asnjë përfaqësues nuk mund t’i paraqesë ato, pasi edhe në rrethana optimale rezultatet do të pasqyronin një përzierje interesash dhe zërash konkurues. Besimi që i jepet përfaqësuesit ka baza kur arsyet që ai jep për qëndrimin që mban janë në fakt arsyet që shpjegojnë votën, ujdinë apo kompromisin që ai bën. Qytetarët duhet të kenë mundësi të besojnë se vendimi i përfaqësuesve të tyre nuk është rezultat i zërave të shumtë që kanë blerë mundësinë për të ndikuar me kontributet që kanë dhënë gjatë fushatës. Në një demokraci, politikëbërja duhet të jetë një proces publik, dhe në rrethana të përfaqësimit, ajo mund të jetë proces publik vetëm nëse qytetarët kanë besim jo vetëm që procesi i diskutimit është përfshirës, por edhe që ai përbën bazën ku vendimi mbështetet (Thompson 1995, 126-9; Warren 2006; shiko edhe Stark 2000, 230-2). Si pasojë, normat legjislative duhet të reflektojnë jo vetëm integritetin e votimit, por edhe integritetin e diskutimit përfshirës.

            Korrupsioni lidhur me detyrën nuk e izolon përfaqësuesin nga ndikimet politike. Korrupsioni si përjashtim mashtrues na bën të shtrojmë disa pyetje: Si shpërndahen këto ndikime? A ka individë që kanë të drejtë të përfshihen por përjashtohen si pasojë e pakteve sekrete? A vepron përfaqësuesi në bazë të parave apo fakteve dhe argumenteve? A zhvillon përfaqësuesi diskutime të fshehta apo të hapura? Këto pyetje kanë të bëjnë me natyrën e ndikimeve, të cilave përfaqësuesi u përgjigjet: a janë ato përfshirëse apo përjashtuese? Shenjat dalluese të korrupsionit në fushën legjislative janë ato që pengojnë diskutimet publike përfshirëse, pra, fshehtësia në marrjen e vendimeve dhe mashtrimi në fjalime. Mund të ketë fshehtësi për shumë arsye – disa mjaft të drejta, por në çështjet legjislative shpesh fshehtësia është shenjë e ndikimeve të papranueshme dhe e zërave që përjashtohen për arsye që nuk mund të justifikohen në publik. Mashtrimi në fjalime, ajo që njerëzit e quajnë “mungesë sinqeriteti” tek politikanët, është shenjë që tregon se procesi i diskutimit është korruptuar: argumentet që paraqiten nuk janë ata ku vendimi mbështetet në të vërtetë. Dëmet ndaj demokracisë janë të drejtpërdrejta dhe të gjera: një korrupsion i tillë shkëput lidhjet përfaqësuese, prish marrëdhënien midis diskutimit dhe vendim-marrjes, dhe dëmton elementët kreativë të zgjidhjes demokratike të konflikteve.

            Këta shembuj i referohen vetëm korrupsionit brenda shteteve demokratike. Gjithsesi, shtrirja që ka marrë sot politika po ndryshon vetë format e demokracisë, duke na sfiduar të zhvillojmë një konceptim të ri të korrupsionit që t’i përshtatemi kohës. Duke e parë korrupsionin si përjashtim mashtrues kemi një pikënisje, edhe sepse koncepti është i përgjithshëm dhe i lidhur me normat e përfshirjes demokratike e jo me institucione të veçanta. Ky koncept na bën të mundur të dallojmë korrupsionin përtej shtetit duke parë dëmet që ai u shkakton ekologjive demokratike: një shoqatë e shërbimeve publike mund të dështojë në përmbushjen e detyrave të marra përsipër ndaj anëtarëve apo klientëve të saj, duke pasuruar një pjesë të tyre; një gazetë mund të censurojë lajmet e saj për shkak të presionit të reklamuesve; një korporatë mund të fshehë dëmet ndaj publikut për të pasuruar investitorët e saj. Është jashtë qëllimit të këtij artikulli të përcaktojë të drejtat e përfshirjes dhe mekanizmat e përjashtimit në raste të tilla.

Konkluzion

Duke ndërtuar një lidhje konceptuale mes teorisë demokratike dhe korrupsionit si koncept, ne jemi në gjendje t’i japim kuptim shpërhapjes së kuptimeve të korrupsionit në demokracitë e sotme. Gjithsesi, mund të ndodhë që një teori demokratike e korrupsionit të hedhë dritë edhe mbi tipare të tjera të korrupsionit politik. Së pari, një koncept demokratik i korrupsionit shpalos pse akuzat për korrupsion shpesh mund të mungojnë. Koncepti i korrupsionit mbart me vete një akuzë morale. Në Sh.B.A, me një kulturë politike thellësisht të ndikuar nga Protestantizmi, akuzat morale shpesh i drejtohen dobësisë së karakterit individual, duke u shkëputur kështu nga modelet institucionale dhe strukturore të korrupsionit (Eisenstadt 1989; Thompson 1995). Shkaqet, vendndodhja dhe kuptimi i korrupsionit keqpërcaktohen vazhdimisht, shpesh me ndihmën e elitave politike oportuniste, në mënyrë të tillë që kura shpesh nuk i zgjidh e ndonjëherë i përkeqëson problemet. Një koncept i korrupsionit i përcaktuar sipas demokracisë jo vetëm që zbulon mundësitë për shkarjet në secilën sferë të demokracisë, por edhe sfidat që ndeshen në hartimin e zgjidhjeve përkatëse.

            Së dyti, një përqasje demokratike ndaj korrupsionit ngre shqetësimin rreth metaforës mbizotëruese për ilaçin ndaj korrupsionit: transparencës. Nëse korrupsioni në demokraci ka marrë trajta të shumëfishta, të ndërlikuara, atëherë kjo metaforë mund të ketë vlerë të kufizuar në struktura të caktuara, si aksesi i publikut për të marrë informacion dhe për të ndjekur mbledhjet e hapura të strukturave qeveritare. Këtu ka një ironi: teknologjia moderne premton mundësi për të shfaqur gjithçka. Por dy forca të tjera të fuqishme sfidojnë mundësinë për transparencë universale. Së pari, organizimi i sotëm shoqëror dhe politik, për shkak të kompleksitetit të vet, në tërësi mbetet i paqartë, edhe pse mund të qartësohet në disa pika në kohë dhe vende të caktuara. Së dyti, duke qenë se integrimi e tregut global po e tejkalon integrimin politik, mundësitë për shkëmbime të fshehta po shumëfishohen më shpejt se mundësitë për kontroll (Johnston 1996). Është e vështirë të shohësh dhe të kontrollosh paranë. Për më tepër, reformimi i tregut që synon të ulë koston e shkëmbimeve, e vështirëson edhe më arritjen e transparencës. Një konceptim demokratik i korrupsionit na thotë se mund të ketë ardhur koha për ta plotësuar transparencën me një tjetër përqasje, dhe pikërisht me fuqizimin e atyre që dëmtohen nga korrupsioni për të treguar dhe kontrolluar dëmet që pësojnë (Della Porta and Vannucci 1999, 270-2; Rose-Ackerman 1999; deLeon 1993; Pope 2000).

            Së fundi, një koncept demokratik i korrupsionit pritet të na ndihmojë të qartësojmë konfuzionin aktual nëse demokracia nxit korrupsionin (Moran 2001; Philp 2001; Treisman 2000; Lederman et al. 2005). Pothuajse në çdo rast korrupsioni vjen si rezultat i përcaktimeve të mangëta të demokracisë që mundësojnë, për shembull, pikëpamjen e përhapur se shtetet që zgjedhin “demokracinë” – që do të thotë zgjedhje të lira dhe liberalizim të tregut – përballen gjithashtu edhe me rritje të korrupsionit. Sipas një koceptimi demokratik të korrupsionit, një korrelacion i tillë nuk është i papritur. Demokratizimi i paplotë shpesh krijon shtysa për korrupsion, e nga ana tjetër nuk përmban ato elementë të demokracisë që do të ndihmonin ata që dëmtohen të kundërveprojnë (Scott 1972). Veçanërisht këto pasoja nxjerrin në pah defiçitin në elementin mbrojtës të demokracisë, një princip i vjetër që bazohet në nocionin që qytetarët duhet të kenë mjetet politike për t’i bërë ballë qeverive dhe nëpunësve grabiqarë (Macpherson 1977). Nëse korrupsioni shkakton dëme si pasojë e përjashtimit, një mjet kryesor për ta luftuar atë do të ishte rritja e aftësisë së atyre që dëmtohen për të mbrojtur veten përmes mjeteve demokratike: me informacion, argumente, organizim dhe votë. Shkurt, më shumë demokraci do të ishte elementi kryesor i çdo kure, për sa kohë që ajo që kuptojmë me “më shumë demokraci” qëndron në të njëjtën linjë me normat e mundësimit të përfshirjes në çdo fushë të demokracisë.

Referenca

Anechiarico, Frank, and James B. Jacobs. 1996. The Pursuit of Absolute Integrity: How Corruption Control Makes Government Ineffective. Chicago: University of Chicago Press.

deLeon, Peter. 1993. Thinking About Political Corruption. Armonk, NY: M. E. Sharpe.

Della Porta, Donatella, and Alberto Vannucci. 1999. Corrupt Exchanges: Actors, Resources, and Mechanisms of Political Corruption. New York: Walter de Gruyter.

Eisenstadt, Abraham. 1989. “Political Corruption in American History.” In Political Corruption: A Handbook, eds. Arnold J. Heidenheimer, Michael Johnston, and Victor T. Levine. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers, 537–56.

Elster, Jon. 1989. The Cement of Society: A Study of Social Order. Cambridge: Cambridge University Press.

Friedrich, Carl. 1989. “Corruption Concepts in Historical Perspective.” In Political Corruption: A Handbook, eds. Arnold J. Heidenheimer, Michael Johnston, and Victor T. Levine. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers, 15–24.

Huntington, Samuel. 1968. Political Order in Changing Societies. New Haven: Yale University Press.

Johnston, Michael. 1996. “The Definitions Debate: Old Conflicts in New Guises.” In The Political Economy of Corruption, ed. Arvind K. Jain. London: Routledge, 11–31.

---------. 2005. Syndromes of Corruption: Wealth, Power, and Democracy. Cambridge: Cambridge University Press.

Klitgaard, Robert. 1988. Controlling Corruption. Berkeley: University of California Press.

Lederman, Daniel, Norman Loayza, and Rodrigo Soares. 2005. “Accountability and Corruption: Political Institutions Matter.” Economics and Politics 17~1!: 1–35.

Leys, Colin. 1965. “What is the Problem about Corruption?” Journal of Modern African Studies 3 ~2!: 215–30.

Macpherson, C. B. 1977. The Life and Times of Liberal Democracy. Oxford: Oxford University Press.

Moran, J. 2001. “Democratic Transitions and Forms of Corruption.” Crime, Law, and Social Change 36 ~4!: 379–93.

Philp, Mark. 2001. “Access, Accountability and Authority: Corruption and the Democratic Process.” Crime, Law and Social Change 36 ~4!: 357–77.

Pope, Jeremy. 2000. TI Sourcebook 2000: Confronting Corruption: Elements of a National Integrity System. Washington, D.C.: Transparency International.

Rose-Ackerman, Susan. 1999. Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform. Cambridge: Cambridge University Press.

Rothstein, Bo. 2005. Social Traps and the Problem of Trust. Cambridge: Cambridge University Press.

Scott, James. 1972. Comparative Political Corruption. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Stark, Andrew. 2000. Conflict of Interest in American Public Life. Cambridge: Harvard University Press.

Thompson, Dennis F. 1995. Ethics in Congress: From Individual to Institutional Corruption. Washington, D.C.: The Brookings Institution.

Treisman, Daniel. 2000. “The Causes of Corruption: A Cross-National Study.” Journal of Public Economics 76: 399–457.

Warren, Mark. 2004. “What Does Corruption Mean in a Democracy?” American Journal of Political Science 48: 328–43.

---------. 2006. “Democracy and Deceit: Regulating Appearances of Corruption.”

American Journal of Political Science 50: 160–74.